Vitamine D en autisme: waarom een tekort extra impact kan hebben

Vitamine D staat vooral bekend als de vitamine die belangrijk is voor sterke botten en tanden. Toch reikt de invloed van vitamine D veel verder. Deze vitamine speelt ook een rol in het immuunsysteem, de spierfunctie en de werking van de hersenen. Juist daarom krijgt vitamine D steeds meer aandacht binnen onderzoek naar autisme.

Voor veel mensen met autisme zijn klachten zoals vermoeidheid, een lage energie, somberheid, concentratieproblemen of overprikkeling dagelijks aanwezig. Hoewel deze klachten lang niet altijd worden veroorzaakt door een vitamine D-tekort, kan een tekort ze wel versterken. Daarom is het zinvol om alert te zijn op signalen die kunnen wijzen op een onvoldoende vitamine D-status.

Waarom vitamine D relevant is bij autisme

Vitamine D werkt niet alleen in het skelet, maar ook in het zenuwstelsel. Onderzoekers hebben ontdekt dat vitamine D betrokken is bij processen die belangrijk zijn voor de ontwikkeling en werking van de hersenen. Daarnaast speelt het een rol bij ontstekingsreacties, de productie van neurotransmitters en de bescherming van zenuwcellen.

Verschillende onderzoeken laten zien dat kinderen en jongeren met autisme gemiddeld lagere vitamine D-spiegels hebben dan leeftijdsgenoten zonder autisme. Een grote systematische review en meta-analyse vond een duidelijke samenhang tussen lagere vitamine D-waarden en autismespectrumstoornissen. Daarbij benadrukken onderzoekers dat een verband niet automatisch betekent dat vitamine D een oorzaak van autisme is. Het onderzoek wijst vooral op een mogelijke relatie die verder onderzocht moet worden.

Voor volwassenen met autisme is het onderwerp eveneens relevant. Veel autistische volwassenen brengen relatief weinig tijd buiten door, hebben een beperkt voedingspatroon of vermijden drukke omgevingen, waardoor de blootstelling aan zonlicht lager kan zijn. Dat vergroot het risico op een tekort.

De eerste tekenen van een vitamine D-tekort

Een vitamine D-tekort ontstaat meestal geleidelijk. De klachten zijn vaak vaag en worden gemakkelijk toegeschreven aan stress, overbelasting of andere gezondheidsproblemen.

Vermoeidheid en weinig energie

Een van de meest voorkomende signalen is aanhoudende vermoeidheid. Mensen beschrijven vaak een gevoel van leegheid of gebrek aan energie, zelfs wanneer zij voldoende slapen. Voor autistische volwassenen kan dit extra verwarrend zijn omdat vermoeidheid ook samenhangt met overprikkeling, maskeren en sociale belasting.

Spierpijn en spierzwakte

Vitamine D is belangrijk voor de spierfunctie. Een tekort kan leiden tot spierzwakte, zware benen of een verminderd uithoudingsvermogen. Sommige mensen merken dat dagelijkse activiteiten meer energie kosten dan voorheen.

Pijn in botten en gewrichten

Pijnklachten in de rug, heupen, ribben of benen kunnen een vroeg signaal zijn. Omdat deze klachten vaak geleidelijk ontstaan, wordt de link met vitamine D niet altijd gelegd.

Somberheid en stemmingsveranderingen

Lage vitamine D-spiegels worden regelmatig gezien bij mensen met somberheidsklachten, vooral tijdens de donkere maanden van het jaar. Hoewel een vitamine D-tekort niet automatisch leidt tot een depressie, kan het wel bijdragen aan een lagere stemming en minder veerkracht.

Vaker ziek zijn

Vitamine D ondersteunt het immuunsysteem. Mensen met een tekort kunnen gevoeliger zijn voor luchtweginfecties of merken dat herstel van ziekte langer duurt.

Waarom mensen met autisme extra alert mogen zijn

Bij autisme kunnen klachten van een vitamine D-tekort soms minder snel worden herkend. Veel symptomen overlappen namelijk met kenmerken die al vaker voorkomen binnen het spectrum, zoals:

• chronische vermoeidheid;

• moeite met concentreren;

• een lagere belastbaarheid;

• stemmingsschommelingen;

• minder fysieke activiteit.
  

Daardoor bestaat het risico dat een behandelbare lichamelijke oorzaak over het hoofd wordt gezien. Het is daarom verstandig om bij langdurige klachten ook te kijken naar lichamelijke factoren zoals voeding, beweging, slaap en mogelijke vitaminetekorten.

Wat kun je doen?

Wanneer je meerdere symptomen herkent, kan het zinvol zijn om de vitamine D-waarde te laten bepalen via een bloedonderzoek. Bespreek dit met de huisarts, zeker wanneer je weinig buiten komt, een beperkt voedingspatroon hebt of langdurig last hebt van vermoeidheid.

Daarnaast kan het helpen om regelmatig buiten te zijn. In Nederland vormt zonlicht de belangrijkste bron van vitamine D, maar vooral in de herfst en winter is de aanmaak vaak beperkt. De Gezondheidsraad en het Voedingscentrum wijzen erop dat sommige groepen extra vitamine D nodig hebben via supplementen, waaronder mensen die weinig buiten komen.

Voeding kan eveneens bijdragen, al is het meestal niet voldoende om een tekort volledig te voorkomen. Vette vis, eieren en verrijkte margarine bevatten vitamine D.

Praktijkvoorbeeld

Mark (42) heeft autisme en merkt dat hij sinds enkele maanden steeds minder energie heeft. Na een werkdag voelt hij zich uitgeput en in het weekend komt hij nauwelijks tot herstel. Hij denkt aanvankelijk dat het komt door stress en overprikkeling. Omdat de klachten blijven aanhouden, laat hij bloedonderzoek doen. Daaruit blijkt een duidelijk vitamine D-tekort. Na behandeling en aanvulling van zijn vitamine D-waarden merkt hij dat zijn energieniveau geleidelijk verbetert. Hoewel niet alle klachten verdwijnen, voelt hij zich lichamelijk sterker en belastbaarder.

Conclusie

Vitamine D is geen behandeling voor autisme en een tekort verklaart niet alle klachten die iemand kan ervaren. Toch verdient deze vitamine aandacht. Onderzoek suggereert dat mensen met autisme vaker lage vitamine D-spiegels hebben, terwijl klachten van een tekort gemakkelijk kunnen overlappen met bestaande uitdagingen rondom energie, stemming en belastbaarheid.

Voor professionals, naasten en mensen met autisme zelf is het daarom belangrijk om niet alleen naar gedrag en prikkelverwerking te kijken, maar ook naar lichamelijke gezondheid. Soms begint meer energie en welzijn bij iets ogenschijnlijk eenvoudigs als een gezonde vitamine D-spiegel.

Bronnen

• Wang, J., et al. (2022). Research Progress on the Role of Vitamin D in Autism Spectrum Disorder. Frontiers in Behavioral Neuroscience. pmc.ncbi.nlm.nih.gov

• Wang, Z., Ding, R., & Wang, J. (2021). The Association between Vitamin D Status and Autism Spectrum Disorder (ASD): A Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients. pubmed.ncb...lm.nih.gov, mdpi.com

• Mazahery, H., et al. (2016). Vitamin D and Autism Spectrum Disorder: A Literature Review. Nutrients. pmc.ncbi.nlm.nih.gov

• Gezondheidsraad. Evaluatie van de voedingsnormen voor vitamine D. gezondheidsraad.nl

• Voedingscentrum. Factsheet Suppletieadviezen vitamines, mineralen en spoorelementen.