Medicatie voor Autisten: Wat je moet weten

Vrouw neemt pil

Er komen vaak vragen binnen over het gebruik van medicijnen bij autisme. Hoewel ik geen advies geef over medicatie en altijd aanraad om contact op te nemen met een huisarts voor persoonlijk medisch advies, wil ik wel wat algemene informatie delen over dit onderwerp. Het is belangrijk om te begrijpen welke medicijnen vaak worden voorgeschreven en welke bijwerkingen kunnen optreden. Dit kan helpen om beter voorbereid te zijn op gesprekken met zorgverleners. Hier volgt een overzicht van veelvoorkomende medicatie en hun mogelijke bijwerkingen bij autisme.

Medicatie wordt regelmatig voorgeschreven aan mensen met autisme, vooral wanneer ze agressie, ADHD-symptomen, angst, depressie of dwangmatig gedrag vertonen. Er bestaat geen medicijn om autisme als spectrumstoornis te genezen. Hier is een overzicht van de meest voorkomende medicijnen en hun mogelijke bijwerkingen.

Agressie

Bij agressie (ook wel disruptief gedrag genoemd) wordt meestal Risperidon voorgeschreven. Dit medicijn vermindert onrust, boosheid, driftaanvallen, zelfverwonding, hyperactiviteit en stereotiep gedrag. Risperidon kan echter bijwerkingen hebben, zoals gewichtstoename, metabool syndroom (verstoringen in het lipiden- en glucosemetabolisme), slaperigheid, trillerigheid, speekselvloed, enzovoort. Minder vaak worden Aripiprazole of Pimpamperon voorgeschreven voor disruptief gedrag.

ADHD

Voor ADHD-symptomen wordt vooral Ritalin voorgeschreven. Als tweede keuze wordt dexamfetamine gebruikt. Beide medicijnen kunnen heftige bijwerkingen hebben, vooral bij autisten met een verstandelijke beperking, zoals versterkt gedrag, driftbuien, dwangmatig gedrag of juist teruggetrokken gedrag. Als Ritalin of dexamfetamine niet goed werken, kunnen Atomoxetine of Clonidine worden geprobeerd. Bijwerkingen van deze medicijnen kunnen variëren van sufheid en slaperigheid tot psychische klachten zoals depressiviteit en slaapproblemen.

Angst en Depressie

Bij angst of depressie krijgen autisten meestal Fluoxetine, Fluvoxamine of Citalopram voorgeschreven. Deze medicijnen kunnen vervelende bijwerkingen hebben, zoals gedragsactivatie (hyperactief, dwanghandelingen), slapeloosheid, hoofdpijn, eetlustvermindering en maag-darmklachten. Ernstige bijwerkingen, zoals het serotonine syndroom en een toename in suïcidaal denken, komen minder vaak voor. Deze medicatie wordt niet aan kinderen voorgeschreven vanwege het risico op suïcidale neigingen.

Dwangmatig Gedrag

Voor dwangmatig gedrag worden vaak dezelfde medicijnen gebruikt als bij angst en depressie, namelijk Fluoxetine en fluvoxamine, met dezelfde bijwerkingen. Soms wordt ook Risperidon of Pimpamperon voorgeschreven, zoals bij agressie. Bij therapieresistente patiënten kan valproaat of carbamazepine worden geprobeerd. Deze medicijnen kunnen bijwerkingen hebben zoals maag-darmklachten, sufheid, slaperigheid, beven, toegenomen eetlust en gewicht, vermoeidheid en overgevoeligheid.

Slaapproblemen

Bij slaapproblemen wordt vaak Circadin of Melatonine aangeraden. Melatonine is een hormoon dat het lichaam zelf produceert en dat invloed heeft op het slapen. Deze slaapmiddelen zijn beschikbaar in de vorm van pilletjes en kunnen op recept bij de apotheek of zonder recept in lage doseringen bij de drogist worden gekocht. Bijwerkingen zijn zeldzaam, maar kunnen veranderingen in de bloeddruk, slaperigheid, nachtmerries, levendige dromen, een lagere lichaamstemperatuur en een ochtendhumeur omvatten. Andere mogelijke bijwerkingen zijn jeuk, huiduitslag, hoofdpijn, duizeligheid, buikpijn, verstopping, droge mond, gewichtstoename, hartkloppingen, pijn op de borst, vaak plassen, bloed in de urine, irritatie, nervositeit, rusteloosheid, hyperactiviteit, zweten en een gevoel van zwakte.

!!! Disclaimer !!!

Het is belangrijk om altijd een arts te raadplegen wanneer medicijnen worden gebruikt, zéker bij autisme, gezien de mogelijke bijwerkingen en de kans op over- en ondergevoeligheid voor medicatie. Medicatie kan helpen bij het verminderen van symptomen, maar het is essentieel om de voordelen en nadelen zorgvuldig af te wegen. Koop deze medicatie nooit online, vraag altijd om een recept bij uw arts.

Ervaar jij bijwerkingen met jouw medicatie, meld dit dan bij LAREB, het meld- en kenniscentrum voor bijwerkingen van geneesmiddelen, vaccins en gezondheidsproducten.

Atomoxetine

Atomoxetine versterkt de werking van noradrenaline in je hersenen. Deze stof helpt je om je aandacht vast te houden en je beter te concentreren. Wanneer dat aandachtsysteem minder goed werkt, komt informatie tegelijk binnen en voelt je hoofd snel druk.

Door de invloed van atomoxetine:

• word je rustiger

• kun je je aandacht beter op één ding richten

• raak je minder snel afgeleid

• voelt je hoofd minder vol

• vermindert springerig of impulsief gedrag vaak

• kun je beter op je beurt wachten en praat je minder door anderen heen

Daardoor verlopen dagelijkse situaties meestal soepeler: je kunt beter opletten, je voelt je minder snel geïrriteerd en er zijn minder conflicten thuis of op school. Atomoxetine is de naam van de werkzame stof. Bekende merknamen zijn Strattera en Audalis.

Aripiprazole

Aripiprazol beïnvloedt de hoeveelheid dopamine in je hersenen. Dopamine is een stof die helpt om signalen tussen zenuwcellen door te geven. Wanneer er te veel dopamine aanwezig is, of wanneer je hersenen er te sterk op reageren, kunnen klachten ontstaan zoals hallucinaties, angst, onrust of tics.

Aripiprazol vermindert de hoeveelheid beschikbare dopamine, waardoor er minder overmatige signalen worden doorgegeven. Dit helpt om de balans in je hersenen te herstellen.

De effecten hiervan zijn onder andere:

• je beleeft de werkelijkheid weer normaal

• hallucinaties nemen af

• je wordt rustiger en minder angstig

• dwangmatige bewegingen en tics verminderen

• je reageert minder heftig op veranderingen

Clonidine

Clonidine versterkt een systeem in je hersenen dat helpt om je aandacht vast te houden en prikkels te filteren. Uit wetenschappelijke bronnen blijkt dat clonidine dit doet door alpha‑2‑receptoren in de hersenstam te activeren. Daardoor wordt de afgifte van noradrenaline verminderd, een stof die je hersenen alerter maakt maar bij overactiviteit juist zorgt voor onrust en afleiding.

Door deze rem op noradrenaline:

• raak je minder snel afgeleid

• wordt je hoofd rustiger

• kun je je aandacht beter bij één ding houden

• vermindert lichamelijke onrust of impulsiviteit vaak ook

Kort gezegd: clonidine helpt je brein om minder ruis binnen te krijgen, zodat je aandachtssysteem weer overzicht kan houden.

Dexamfetamine

Dexamfetamine versterkt het systeem in je hersenen dat bepaalt waar je aandacht naartoe gaat. Wanneer dat systeem minder goed werkt, komt alle informatie tegelijk binnen en wordt het lastig om je te concentreren.

Door dit aandachtsysteem sterker te maken:

• word je rustiger

• kun je je aandacht beter op één ding richten

• raak je minder snel afgeleid

• voelt je hoofd minder druk

• vermindert springerig of impulsief gedrag

• kun je beter op je beurt wachten en praat je minder door anderen heen

Daardoor verlopen dagelijkse situaties vaak soepeler: je kunt beter opletten, je voelt je minder snel geïrriteerd en er zijn minder conflicten thuis of op school.

Fluoxetine

Fluoxetine helpt bij klachten zoals depressie, angst, dwang en eetproblemen doordat het invloed heeft op het serotoninesysteem in je hersenen. Serotonine is een stof die belangrijk is voor stemming, emoties en hoe je met stress omgaat.

Fluoxetine is een SSRI (serotonineheropnameremmer). Dat betekent dat het voorkomt dat serotonine te snel wordt terug opgenomen door zenuwcellen. Hierdoor blijft serotonine langer actief in de hersenen, wat helpt om emotionele gebieden te herstellen.

Door deze verandering:

• voel je je minder somber of bang

• pieker je minder

• dwingen je gedachten je minder

• reageer je minder snel boos

• ga je minder vermijden en meer ondernemen

Fluoxetine werkt niet meteen. Je hersenen hebben tijd nodig om zich aan te passen, waardoor het meestal 4–6 weken duurt voordat de klachten duidelijk verminderen. In het begin kun je al wel wat bijwerkingen merken of juist iets minder spanning voelen.

Pimpamperon

Pipamperon helpt je hersenen om prikkels beter te ordenen. Normaal kiest je brein automatisch één ding om op te letten, maar wanneer dat systeem te hard werkt, probeert het meerdere dingen tegelijk te verwerken. Dat zorgt voor verwarring en een gevoel van chaos.

Pipamperon remt dit overactieve systeem, waardoor je hersenen weer één ding tegelijk kunnen kiezen. Je raakt minder snel overspoeld door prikkels, je hoofd voelt overzichtelijker en het wordt makkelijker om te weten wat je moet doen.

Risperidon

Risperidon beïnvloedt de hoeveelheid dopamine in je hersenen. Dopamine is een boodschapperstof die helpt om signalen tussen zenuwcellen door te geven. Wanneer er te veel dopamine is, of wanneer je hersenen er te sterk op reageren, kunnen klachten ontstaan zoals hallucinaties, angst, onrust of tics.

Risperidon verlaagt de hoeveelheid beschikbare dopamine, waardoor de overdaad aan signalen wordt gedempt. Dit helpt om de werkelijkheid weer normaal te beleven en vermindert klachten zoals:

• hallucinaties

• angst en onrust

• tics en dwangmatige bewegingen

• heftige reacties op veranderingen

Het resultaat is dat je rustiger wordt en beter kunt omgaan met prikkels en situaties in je omgeving.

Ritalin

Ritalin versterkt het systeem in je hersenen dat helpt om je aandacht te richten op wat belangrijk is. Wanneer dat systeem minder goed werkt, komt informatie tegelijk binnen en wordt het lastig om je te concentreren of om impulsen te remmen.

Door dit aandachtsysteem sterker te maken:

• kun je je beter focussen op één taak

• raak je minder snel afgeleid

• voelt je hoofd minder druk

• wordt impulsief of springerig gedrag vaak minder

• kun je beter wachten op je beurt en rustiger reageren

Daardoor verlopen dagelijkse situaties meestal soepeler: je kunt beter opletten, je voelt je minder snel geïrriteerd en er ontstaan minder conflicten thuis of op school.