Dan McAdams: ieder mens (met autisme) heeft een uniek verhaal + tool Wat is jouw verhaal?

Binnen Autismeportaal bouwen we aan een reeks boeken en auteurs die helpen om anders, dieper en menselijker naar autisme te kijken. Niet vanuit labels of protocollen, maar vanuit verhalen, betekenis en ontwikkeling. In die reeks mag Dan McAdams niet ontbreken. Zijn werk over narratieve identiteit laat zien dat ieder mens een verhaal heeft dat voortdurend in beweging is.

Voor veel mensen met autisme, die vaak een ander levenspad volgen dan de standaard verwachtingen, biedt zijn benadering een bevrijdende manier om naar zichzelf te kijken. Check het met onze nieuwe tool

Dan McAdams groeide op in Gary, Indiana, en studeerde aan het nabijgelegen Valparaiso University voordat hij in 1979 promoveerde aan de afdeling Social Relations van Harvard University. Zijn academische loopbaan werd gekenmerkt door een diepe interesse in de vraag hoe mensen zichzelf begrijpen, en hoe persoonlijkheid zich ontwikkelt door de tijd heen.

Hij schreef The Person: An Introduction to the Science of Personality Psychology, een veelgebruikt leerboek dat generaties studenten heeft geïntroduceerd in de wetenschap van persoonlijkheid. Daarnaast was hij samen met Amia Lieblich en Ruthellen Josselson redacteur van de invloedrijke elfdelige serie The Narrative Study of Lives, waarin levensverhalen centraal staan als bron van psychologisch inzicht. McAdams is ook verbonden aan de Human Capital and Economic Opportunity Working Group van het Becker Friedman Institute for Research in Economics, waar hij bijdraagt aan onderzoek naar menselijk gedrag en maatschappelijke ontwikkeling.

Zijn bekendste bijdrage aan de psychologie is het drie‑niveaumodel van persoonlijkheid. Dit model beschrijft hoe identiteit bestaat uit aangeboren eigenschappen, uit de persoonlijke aanpassingen die mensen ontwikkelen, zoals overtuigingen, verlangens en coping. Het levensverhaal dat iemand vertelt om zijn leven betekenis, richting en samenhang te geven. Dat laatste staat bekend als narratieve identiteit, en vormt de kern van McAdams’ werk. Zijn model werd onder andere gebruikt in Jonathan Haidts The Happiness Hypothesis en heeft wereldwijd invloed gehad op onderzoek naar persoonlijkheid, identiteit en menselijke ontwikkeling.

McAdams nodigt ons uit om identiteit te zien als iets dat groeit, verschuift en zich vormt door ervaringen, waarden en persoonlijke betekenis. Dat sluit naadloos aan bij de missie van Autismeportaal: mensen ondersteunen in het begrijpen van zichzelf, hun energie, hun keuzes en hun unieke levensverhaal. Daarom besteden we in deze reeks aandacht aan zijn werk, niet alleen omdat het wetenschappelijk invloedrijk is, maar vooral omdat het praktisch, menselijk en herkenbaar is voor iedereen die met autisme leeft of werkt.

De ontdekking dat mensen verhalenvertellers zijn

Dan McAdams is een psycholoog die de manier waarop we naar identiteit kijken fundamenteel heeft veranderd. Hij groeide op in Californië, in een tijd waarin psychologie vooral draaide om meten, testen en het ordenen van mensen in categorieën. Al vroeg merkte hij dat dit maar een deel van de werkelijkheid was. Mensen zijn geen verzameling eigenschappen; ze proberen te begrijpen wie ze zijn door terug te kijken op hun leven en vooruit te dromen over wat nog komt. Dat inzicht werd het begin van zijn levenslange zoektocht naar de rol van verhalen in ons bestaan.

Hoe zijn levensverhaal zijn werk vormde

Tijdens zijn studie en promotie aan Harvard raakte McAdams gefascineerd door de vraag hoe mensen betekenis geven aan wat ze meemaken. Hij zag dat gebeurtenissen nooit alleen feiten zijn. Ze worden hoofdstukken, keerpunten, lessen, wonden of bronnen van kracht. Toen hij later professor werd aan Northwestern University begon hij systematisch levensverhalen te verzamelen. Hij ontdekte dat mensen patronen gebruiken om hun leven te ordenen. Sommige verhalen draaien om groei na moeilijke ervaringen, andere om teleurstelling die iets goeds overschaduwt, en weer andere om een gevoel van continuïteit: “Ik ben altijd al zo geweest.”

Uit die inzichten ontstond zijn bekende model van persoonlijkheid, waarin identiteit bestaat uit drie lagen: je eigenschappen, je motivaties en je levensverhaal. Dat laatste is volgens McAdams het meest persoonlijke en meest menselijke deel. Het is de plek waar iemand zegt wie hij is, wat hij heeft meegemaakt, wat het voor hem betekent en waar hij naartoe wil. Zijn eigen levensverhaal kun je zien als een verhaal van generativiteit: de wens om iets door te geven. Hij schreef invloedrijke boeken, begeleidde talloze studenten en maakte psychologische portretten van bekende leiders. Maar bovenal gaf hij de psychologie een taal om te praten over betekenis, richting en identiteit.

Waarom zijn werk zo waardevol is voor autisme

Juist die taal is van grote waarde in de begeleiding van mensen met autisme. Veel mensen met autisme ervaren dat hun levensverhaal niet vanzelf past binnen de standaard verwachtingen van de samenleving. De gebruikelijke scripts (school, studie, werk, gezin) sluiten niet altijd aan bij hun tempo, hun behoeften of hun manier van denken. Dat kan leiden tot verwarring of het gevoel dat hun verhaal “anders” is. McAdams laat zien dat dit niet alleen normaal is, maar ook menselijk. Verhalen hoeven niet te lijken op die van anderen om waardevol te zijn.

Zijn benadering helpt om identiteit te begrijpen als iets dat groeit en verandert. Voor mensen met autisme, die soms moeite hebben om losse gebeurtenissen te verbinden of thema’s te herkennen, biedt het een houvast. Het maakt het mogelijk om stap voor stap betekenis te geven aan ervaringen, zonder druk om een perfect of compleet verhaal te maken. Een levensverhaal mag fragmentarisch zijn, thematisch, feitelijk of visueel. Het mag klein beginnen, met één moment dat belangrijk was, of één inzicht dat richting geeft.

Verhalen als bouwstenen voor zelfbegrip

In begeleiding werkt het vaak goed om verhalen te benaderen als bouwstenen. Een herinnering, een waarde, een gebeurtenis, een wens. Door die elementen samen te brengen ontstaat langzaam een beeld van wie iemand is en wat voor hem of haar belangrijk is. Dat proces ondersteunt autonomie en zelfregie, omdat het niet gaat om wat “hoort”, maar om wat klopt voor die persoon. McAdams’ werk voorkomt bovendien dat we identiteit benaderen vanuit tekortkomingen of diagnoses. Het verschuift de aandacht naar betekenis, richting en persoonlijke groei. Dat maakt het veilig en toegankelijk voor mensen die vaak te maken hebben met stigmatiserende taal of misverstanden.

Een erfenis die perfect past bij Autismeportaal

Het levensverhaal van Dan McAdams is uiteindelijk het verhaal van iemand die wilde begrijpen hoe mensen zichzelf begrijpen. Voor Autismeportaal is dat een waardevolle erfenis. Het herinnert ons eraan dat ieder mens een verhaal heeft dat het verdient om gehoord te worden op zijn eigen manier, in zijn eigen woorden, in zijn eigen tempo.

Tool: Wat is jouw verhaal: Mijn lagen van persoonlijkheid

Deze tool is gebaseerd op het werk van Dan McAdams, die liet zien dat ieder mens zijn identiteit vormt door het verhaal dat hij over zichzelf maakt. Het is geen test en geen diagnose, maar een veilige manier om stil te staan bij hoe jij jezelf ziet, wat voor jou belangrijk is en welke richting je op wilt. Je hoeft niets te bewijzen en niets hoeft perfect te kloppen. Het gaat om jouw woorden, jouw ervaringen en jouw betekenis. Je mag het op elk moment aanpassen, uitbreiden of helemaal anders maken. Het is jouw verhaal en dat mag groeien in jouw tempo.