Paracetamol tijdens de zwangerschap – een risico voor autisme en ADHD

Waarom deze studie meer vragen oproept dan antwoorden geeft en deze publicatie zoveel onrust veroorzaakt

De recente publicatie in Environmental Health over een mogelijk verband tussen paracetamolgebruik tijdens de zwangerschap en een verhoogd risico op autisme en ADHD heeft veel stof doen opwaaien. Niet alleen onder wetenschappers, maar ook binnen de autismegemeenschap. Klinisch psycholoog en onderzoeker Anke Scheeren verwoordt het scherp:

“Mijn eerste gedachte was: het is anti-autisme, vrouwonvriendelijk en niet-wetenschappelijk.”

Die uitspraak raakt een gevoelige snaar. Want waarom worden resultaten gepubliceerd terwijl er nog zoveel onduidelijk is? En wat betekent dit voor zwangere vrouwen, ouders en mensen met autisme?

De kern van het probleem

De studie bundelt 46 onderzoeken en analyseert gegevens van meer dan 100.000 deelnemers. De conclusie: er zijn mogelijke aanwijzingen voor een verband tussen prenataal paracetamolgebruik en een verhoogd risico op autisme en ADHD. Maar, en dit is cruciaal, er is géén bewezen causaal verband. Toch wordt de boodschap breed uitgedragen, wat leidt tot angst en stigma.

Het risico? Dat autisme opnieuw wordt geframed als iets wat koste wat kost voorkomen moet worden. Dat is niet alleen wetenschappelijk problematisch, maar ook maatschappelijk schadelijk. Autisme is geen ziekte die uitgeroeid moet worden, maar een neurodiverse variatie die deel uitmaakt van menselijke diversiteit.

Wat zegt de wetenschap écht?

• Genetica speelt een hoofdrol. Uit tweelingonderzoek blijkt dat erfelijkheid een veel grotere invloed heeft op autisme dan omgevingsfactoren.

• Omgevingsfactoren zijn complex. Oudere ouders, bepaalde prenatale omstandigheden en mogelijk medicijngebruik kunnen een rol spelen, maar altijd in interactie met genetische aanleg.

• Bewijs voor paracetamol is dun. De hypothese is dat paracetamol via de placenta processen beïnvloedt zoals oxidatieve stress en hormonale regulatie. Maar deze mechanismen zijn nog niet overtuigend aangetoond.

Theoretisch kader

De huidige onderzoeken steunen op epidemiologische modellen die correlaties analyseren, niet causaliteit. Confounders zoals sociaaleconomische status, genetische predispositie en andere medicatie worden wel gecorrigeerd, maar nooit volledig uitgesloten.Het idee dat één factor – paracetamol – een doorslaggevende rol speelt, is daarom wetenschappelijk onhoudbaar. Autisme en ADHD zijn multifactorieel: een samenspel van genen, omgeving en sociale context.

Waarom deze publicatie problematisch is

1. Anti-autisme framing. Door autisme als een te vermijden uitkomst te presenteren, wordt neurodiversiteit gestigmatiseerd.

2. Vrouwonvriendelijke implicaties. Zwangere vrouwen krijgen opnieuw de boodschap dat hun keuzes ‘schuld’ dragen voor de ontwikkeling van hun kind.

3. Onvoldoende bewijs. De onderzoekers zelf erkennen dat verder onderzoek nodig is, maar de media-aandacht suggereert urgentie en zekerheid die er niet is.

Wat betekent dit voor ouders en professionals?

• Geen paniek. Stop niet zomaar met paracetamol; onbehandelde pijn of koorts kan schadelijk zijn voor de foetus.

• Overleg met een arts. Bespreek altijd de afweging tussen bewezen voordelen en nog niet bewezen risico’s.

• Blijf kritisch. Vraag naar de kwaliteit van het bewijs en wees alert op sensationalistische berichtgeving.

Autismevriendelijke boodschap

Autisme is geen fout, geen gevolg van een verkeerde keuze, maar een onderdeel van menselijke diversiteit. Onderzoek naar risicofactoren mag nooit leiden tot stigmatisering of schuldgevoelens. Laten we streven naar nuance, niet naar angst.

Bronnenlijst

• BMC Environmental Health: Paracetamol use during pregnancy and neurodevelopmental outcomes

• Mount Sinai Hospital & Harvard T.H. Chan School of Public Health – Meta-analyse van 46 studies

• Navigation Guide-methodologie voor milieugerelateerde gezondheidsstudies

• Psychologie.nl: Paracetamol, autisme en Trump-uitspraak

• Interview met Anke Scheeren, klinisch psycholoog en onderzoeker